Wydawnictwo Pejzaż

​Pierścień i Buława Tekst i ilustracje - Andrzej Wróblewski

Płynąca przez Bydgoszcz rzeka Brda niesie z sobą historię Bonifacego, spadkobiercy i dziedzica Zamku Smołowego. Jego ojciec, książę Ortegus, za swe niegodziwe życie i porzucenie rodziny zostaje przez czarownicę Damrokę skazany na żywot szarego szczura. Bonifacy wychowywany jest przez bezdzietne, starsze małżeństwo. Śluzowy Eugen i jego żona Hanna zapewniają chłopcu opiekę w skromnym, ale szczęśliwym domu, dzięki czemu z czasem zapomina on o swoim pochodzeniu. Przeszłość jednak nie zapomina o Bonifacym. Florian Ptaszyński wraca samochodem do domu po długim okresie pracy w Irlandii. Jest wigilijny wieczór, a on, będąc już prawie u celu podróży, uświadamia sobie, że zapomniał o zabraniu prezentu dla ukochanego syna. Przy pomocy nawigacji samochodowej szuka czynnego sklepu z zabawkami. Jedynym otwartym o tej porze miejscem okazuje się Skład towarów wszelakich Walerego Ociemko, zlokalizowany w miejscowych spichrzach nad rzeką. Zmarznięty, smagany mroźnym wiatrem i śniegiem Florian dociera do sklepu, w którym napotyka dziwne postacie. Bratkowie, jak sami siebie nazywają, częstują gościa kubeczkiem magicznej gorącej czekolady. W ten sposób mężczyzna staje się jednym z nich, małym Florkiem. Przebywając pośród Bratków na swej drodze spotyka Bonifacego.

KAPSUŁA CZASU FOTOGRAFICZNA OPOWIEŚĆ O BYDGOSZCZY I OKOLICACH Z POCZĄTKU XX WIEKU

Autorzy tekstów

Krzysztof Klapka

Anna Perlik-Piątkowska

Tomasz Izajasz

Luiza Pawlak

„Kapsuła Czasu. Fotograficzna opowieść o Bydgoszczy i okolicach z początku XX wieku”. Po raz pierwszy opublikowano ponad 250 zdjęć, które dokumentują wygląd miasta i ważne wydarzenia z lat 1901–1904, ale też prywatne, codzienne życie bydgoszczan.

Rozdziały poświęcone są Śródmieściu i Staremu Miastu, Wzgórzu Dąbrowskiego, Kanałowi Bydgoskiemu i Brdzie. Przedstawiono także parady, wizytę cesarza niemieckiego Wilhelma II oraz niedzielne wycieczki do Rynkowa i Opławca. Spora część fotografii wykonanych została w okolicach Bydgoszczy m.in. w Rynarzewie czy Ostromecku. Całość uzupełniają zdjęcia z wycieczki statkiem nad Bałtyk, na których uwieczniono Elbląg, Sopot czy Hel.

​Felicja Krysiewiczowa NIEzapomniana bydgoska legenda

Książka opowiada o życiu, działalności i upamiętnieniu Felicji Krysiewiczowej (1897–1970) – śpiewaczki, pedagoga, społecznika, „matki-założycielki” bydgoskiej opery. Integralną część publikacji stanowią wywiady przeprowadzone z osobami, które miały szczęście znać i współtworzyć z Panią Profesor środowisko muzyczne Bydgoszczy. Celem książki Felicja Krysiewiczowa – (nie)zapomniana bydgoska legenda ma być kultywowanie pamięci o zasłużonej dla Bydgoszczy sopranistce i działaczce kultury. Opracowanie bogate jest w dawne fotografie i archiwalia, a także zdjęcia współczesne miasta nad Brdą. Materiały te pięknie ilustrują i dopełniają oprawę graficzną publikacji.

Pomysł na napisanie książki o „kobiecie czynu”, która niestrudzenie rozwijała bydgoską kulturę muzyczną w okresie międzywojennym, jak i po 1945 roku, narodził się 24 listopada 2024 roku podczas memorialnego spotkania pt. Felicja Krysiewiczowa – by życie było piękniejsze przygotowanego przez Operę Nova w ramach trwającego wtedy 2024 Roku Kobiet Odważnych Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Realizacji tego ambitnego projektu podjęło się Wydawnictwo Pejzaż wraz z Fundacją Nad Rzeką.

​Przemysł i rzemiosło w Bydgoszczy

Oddajemy w ręce Czytelników polskie tłumaczenie wyjątkowej publikacji z 1907 roku – „Industrie und Gewerbe in Bromberg”, dzieła dokumentującego rozwój przemysłu i rzemiosła w Bydgoszczy w okresie intensywnej industrializacji drugiej połowy XIX i na początku XX wieku. Książka ta ukazuje miasto w przełomowym momencie jego historii, gdy dzięki sprzyjającym warunkom gospodarczym i infrastrukturalnym, Bydgoszcz przekształciła się z lokalnego ośrodka rzemieślniczego w nowoczesne centrum przemysłowe. Powstanie publikacji zbiega się z okresem intensywnego rozwoju miasta – nie tylko gospodarczego, lecz także przestrzenno-estetycznego, gdy Bydgoszcz coraz wyraźniej ukazywała swoje najpiękniejsze oblicze z perspektywy wody. Szczególne miejsce w tej publikacji zajmuje Kanał Bydgoski, którego kluczowa rola w rozwoju przemysłu miasta nad Brdą została obszernie ukazana w poszczególnych rozdziałach tematycznych książki. Budowa Kanału była impulsem, głównym motorem i katalizatorem industrializacji, który otworzył Bydgoszcz na nowe szlaki handlowe, umożliwił dynamiczny rozwój żeglugi, stoczni, portów, sprawny transport surowców i towarów, a także przyciągnął inwestycje przemysłowe, w tym wielu zagranicznych przedsiębiorstw.

​POWSTAŃCY WIELKOPOLSCY 1918/1919 ZWIĄZANI Z ÓWCZESNYM POWIATEM WĄGROWIECKIM SŁOWNIK BIOGRAFICZNY TOM 3

Trzeci tom „Słownika biograficznego. Powstańcy Wielkopolscy 1918/1919 związani z ówczesnym powiatem wągrowieckim”, jest kontynuacją pracy podjętej przed kilku laty przez Andrzeja Wieczorka. Autor w ten sposób postanowił utrwalić w naszej pamięci bohaterów Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego z lat 1918–1919. Tom I wydano w 2023 r., a tom II rok później. Oczywistą rzeczą jest, że zbieranie materiałów do książek zajęło kilka lat.Powstanie Wielkopolskie było wydarzeniem historycznym zaliczanym do doniosłych w dziejach państwa i narodu. Dzięki niemu można było ogłosić niepodległość prastarej ziemi Piastów, a Wielkopolska wróciła do macierzy. Spełniły się aspiracje i dążenia niepodległościowe kilku pokoleń mieszkańców nie tylko tej ziemi. Włączenie Wielkopolski do odrodzonego państwa polskiego wytyczyło wówczas granicę państwową Polski najdalej na zachód. Dało też Polsce ważny obszar ludnościowy, narodowościowy, gospodarczy, polityczny i kulturalny, którego posiadanie decydowało o sile wewnętrznej i znaczeniu Polski w Europie.Ze wstępów do kolejnych tomów słownika można dowiedzieć się wielu interesujących rzeczy, np. o: - przygotowaniach do podjęcia walk z Niemcami (np. poprzez konfiskatę broni u Niemców mieszkających w danej miejscowości), - formach i metodach przejmowania władzy z rąk niemieckich w poszczególnych miasteczkach i okolicznych wsiach,- przebiegu powstania na obszarze ówczesnego powiatu wągrowieckiego (wtedy do powiatu należały ważne miejscowości, które dziś należą do innych powiatów – m.in.: Łopienno, Sierniki czy Pruśce), a ważniejsze walki i potyczki stoczono pod Łopiennem, tzw. potyczka łopieńska (podczas której 30 grudnia 1918 r. poległ pierwszy powstaniec tej ziemi – Franciszek Adamczak), pod Czesławicami, Strzeszkowem, Miłosławicami, Smogulcem i w jego okolicach, gdzie również nie obyło się bez ofiar. Chojnę i Zamczysko Niemcy ostrzeliwali minomiotami. Niektórzy ranni powstańcy byli leczeni w Poznaniu. Kilku po śmierci pochowano na Cytadeli. W Wągrowcu padł tylko jeden przypadkowy strzał w momencie wkraczania na teren Gimnazjum oddziału powstańców, który rozbroił zakwaterowany w sali gimnastycznej oddział niemiecki.Jak twierdzi Autor, wielką wartością poznawczą są dopiski na aktach urodzenia, zgonu czy zaświadczenia wystawione przez byłych dowódców oddziałów i informacje zawarte w kwestionariuszach osobowych związanych z przystąpieniem powstańca np. do Związku Powstańców Wielkopolskich.

​Wielkopolski Park Etnograficzny – BUDOWA, ADAPTACJA, KREACJA

Wielkopolski Park Etnograficzny gromadzi i chroni zabytki wiejskiej architektury drewnianej. Wnętrza domów wyposażone są w sprzęty, meble i narzędzia, które opowiadają o codziennym życiu dawnych mieszkańców. To muzeum pod gołym niebem nie tylko ocala ginące obiekty kultury ludowej – pozwala też zrozumieć rytm życia dawnej wsi i zobaczyć, jak wyglądał krajobraz, z którego wyrasta współczesna Wielkopolska. Budynki przeniesione zostały z różnych stron historycznej Wielkopolski, by ocalić je przed zapomnieniem. Chałupy i dwór, karczma i kościół, zabudowania gospodarskie i wiatraki tworzą układ przestrzenny wsi, jakim był dawniej – z drogą, zagrodami, stawem i polami. Tworzą one krajobraz, który jeszcze niedawno można było spotkać w wielu zakątkach Wielkopolski. Wielkopolski Park Etnograficzny powstał po to, by ratować znikające ślady kultury ludowej Wielkopolski. Ale jego rola nie kończy się na ochronie zabytków. To także miejsce spotkania z historią – takie, w którym można zrozumieć, jak wyglądało codzienne życie ludzi przez stulecia tworzących ten region.

Kanał Bydgoski w obrazach olejnych Artysty Jacka Jarętowskiego BYDGOSZCZ 2026

Kanał Bydgoski w obrazach olejnych Artysty Jacka Jarętowskiego BYDGOSZCZ 2026

Ten kalendarz zmieni Twoje wnętrze dosłownie i w przenośni. To 12 pięknych kadrów spod pędzla mistrza Jacka Jarętowskiego, prezentujących nasz bydgoski cud natury Kanał bydgoski. To jakby 13 otwartych okien za których widać wspaniałe pejzaże. Kalendarz jest pokłosiem wystawy czasowej która była zorganizowana w Muzeum Kanału Bydgoskiego, gdzie jak wiadmo jest to kuźnia dobrych pomysłów i wielu wspaniałych akcji promujących miasto i sam Kanał bydgoski - dziękujemy Tomasz Izajasz i cała ekpia!

Dla nas to szczególna radość i wyróżnienie, że mogliśmy ten kalendarz opracować i wydać. Nie byłoby to możliwe w takim kształcie gdyby nie pomoc sponsorów - serdecznie im dziękujemy.

Kalendarz będzie można nabyć: u samego Artysty, w Bydgoskim Centrum Informacji, Księgarni Gratka Księgarnia Arabeska oraz w naszym sklepie internetowym, o terminie będziemy jeszcze informować.

Poręczny format A3, mięsisty gruby papier,

oprawa spiralowana, doskonałe reprodukcje

obrazów olejnych wykonał Marek Chełminiak

Król Roger Opera, która powstała z sycylijskich natchnień

„Gdyby Włochy nie egzystowały – ja bym też nie mógł egzystować. Nie jestem malarzem ani rzeźbiarzem, ale gdy przechodzę przez sale muzeów, kościoły, ulice wreszcie, gdy patrzę na te wyniosłe, dumne, wiecznie pobłażliwym i pogodnym uśmiechem dla wszystkiego, co głupie, niskie i bezduszne, uśmiechnięte dzieła – gdy uzmysłowię sobie te całe pokolenia najpiękniejszych, najgenialniejszych ludzi, czuję, że warto żyć i pracować”.

Kalendarz Bydgoszcz 2026

Kalendarz Planszowy Bydgoszcz 2026

Artystyczne fotografie Marka Chełminiaka obrazują miejsca związane ze znanymi postaciami z życia miasta Bydgoszczy. Pomysł na ukazanie miejsc i przypomnienie Ważnych osobistości dla życia miasta to zasługa redaktor Urszuli Guźleckiej. Wysoka jakość druku to dzieło Drukarni Abedik wespół z naszym projektem.

Wielkopolski Park Etnograficzny Dziekanowicach 1975–2025

Praca zbiorowa pod redakcją Adriany Garbatowskiej

50 – To liczba określana jako złoty jubileusz, potocznie złote gody.50 – Tyle lat minęło, odkąd przedstawiciele nauki i administracji lokalnej zgodzili się, aby zbudować w Wielkopolsce muzeum wsi, czyli Wielkopolski Park Etnograficzny. Miejsce na muzeum wybrali w sąsiedztwie wsi Dziekanowice. Organizacyjnie powiązali je z Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Cel, jaki przed pięćdziesięcioma laty postawiono przed muzeum wsi wielkopolskiej, to zaprezentowanie pełnowymiarowej wsi z przedmiotami codziennego i odświętnego użytku. Wybraliśmy pięćdziesiąt przedmiotów na pięćdziesięciolecie. Nie jako reprezentację najpiękniejszych czy najrzadszych – ale jako świadectwa. Każdy z nich niesie opowieść: o człowieku, który go wykonał, o rękach, które go trzymały, o oczach, które na niego patrzyły. O świecie, który odszedł – i który właśnie dlatego warto ocalić w pamięci. W ciągu tych lat kilkunastu etnografów, pracujących w muzeum, zgromadziło około 12 000 przedmiotów. Posłużyły one do stworzenia muzealnej prezentacji i interpretacji kulturowego obrazu wsi wielkopolskiej. Pozyskiwano je we wsiach i miasteczkach wielkopolskich. Z 60 wsi translokowano do muzeum obiekty architektury.

​PAMIĘTAJMY O REGIONIE

PAMIĘTAJMY O REGIONIE

Wybór źródeł historycznych dla szkół podstawowych z zasobu Archiwum Państwowego w Bydgoszczy

Dariusz Chyła , Krzysztof Klapka

Wstęp

Oddajemy do Państwa rąk publikację, która w zamyśle ma służyć nauczycielom i uczniom. Są to materiały edukacyjne dla szkół. W związku z tym, że w przestrzeni publicznej rośnie zainteresowanie poznawaniem przeszłości najbliższego otoczenia – rodziny, miejscowości czy regionu, archiwa państwowe od wielu lat starają się wyjść na przeciw tym potrzebom. Także Archiwum Państwowe w Bydgoszczy stara się szeroko popularyzować posiadane przez siebie zbiory i pokazać, że mogą one odgrywać niebagatelną rolę w procesie nauczania historii w szkołach.

DWÓR W SÓJKACH i jego mieszkańcy Magdalena Łukomska

Inspiracją do napisania książki o dworze w Sójkach (woj. łódzkie), a przede wszystkim o jego mieszkańcach, był obszerny pamiętnik hrabiny Stefanii Moszyńskiej z Cieleckich – jednej z właścicielek tego majątku. Pamiętnik odnaleziony w domowej bibliotece, od razu wzbudził moje zainteresowanie. W pierwszej kolejności zachwycił mnie jego wygląd, skórzana oprawa, kaligrafia i rysunki autorki. Dopiero później moją uwagę przykuła treść. Pasjonująca i intrygująca historia życia kobiety urodzonej w połowie XIX wieku. Intrygująca, ze względu na fakt, że autorka przemilczała niektóre istotne wydarzenia. Pojawiły się więc tajemnice i niedopowiedzenia, które trzeba było wyjaśnić. Rozpoczynając lekturę pamiętnika nie przypuszczałam, że przez kolejne lata tak dobrze poznam Stefanię i jej rodzinę. Zaciekawiła mnie ta nietuzinkowa kobieta, inteligentna, ambitna i niepokorna. Jej życie nie było usłane różami, zmagała się z wieloma przeciwnościami losu, jednak dzięki wewnętrznej sile nie poddała się panującym w tamtych czasach konwenansom. Nie była płochliwą panienką ani potulną żoną, ulegającą woli męża i jego rodziny. Była odważna, zaradna i pewna siebie. Kobieta z charakterem. Wyprzedzająca swoją epokę.

POZDROWIENIA Z BYDGOSKIEJ DZIELNICY MUZYCZNEJ I SIELANKI Anna Perlik-Piątkowska

Dzielnica Muzyczna oraz Sielanka były i są jednymi z najpiękniejszych miejsc nie tylko w Bydgoszczy, ale w całej Polsce. Gdyby znajdowały się w największych europejskich miastach byłyby tu tłumy turystów i influencerek robiących sesje zdjęciowe. Mieszkający tu z kolei byliby nieznośnie zarozumiali. Tymczasem wielu bydgoszczan wciąż nie zna dobrze tych miejsc, a część mieszkańców nie zdaje sobie sprawy z ich wyjątkowości. Przed wojną było to oczywiste – „Dziennik Bydgoski” pisał, że jedna czwarta miasta przychodzi tu w wolnych chwilach na spacery, a cała dzielnica „dyszy spokojem i dobrobytem”. Sielanka zaprojektowana jako miasto-ogród była z kolei nazywana „istną perłą” i „dzielnicą słońca i kwiatów”.

​Jerzy Świstun WITRAŻE

od autora

Życie nasze to splot wydarzeń posklejanych jak różnokolorowe witrażowe szkiełka w jeden witraż całej naszej obecności na ziemi. Te szkiełka to nie tylko, zbiór radosnych kolorów przepuszczających do wnętrz tęczę słonecznych promieni, ale wśród nich w witrażu zdarzają się szkiełka szare, przez które nie przebija się słońce. Tak jak w naszym życiu zamykającym się między jego początkiem i końcem są szkiełka kolorowe, to młodość, wiek twórczy, radość przebywania wśród przyjaznych ludzi i pięknej przyrody, jest miłość i różne jej oblicza, a także wspomnienia te dalekie i bliskie. Jednak wśród tych wesołych kolorów czai się bardzo często szarość, a nawet czerń. To smutek, przygnębienie wywołane różnymi zrządzeniami losu, choroba, starość, samotność, żal, rozpacz, śmierć i nurtujące nas myśli o końcu ziemskiej wędrówki. W tomiku starałem się ułożyć te witrażowe szkiełka naszych losów w różne fragmenty i połączyć j je w jeden witraż nie tylko mojego życia. Na koniec tomiku rozsypałem kolorowe szkiełka w czterowierszowe Miniaturki, które mają w sobie trochę życiowej filozofii i szczyptę refleksji. Życzę radości i uśmiechu przy poznawaniu szkiełek kolorowych mojego witrażu, refleksji i zadumy wśród szkiełek szarych, smutnych.

BYDGOSZCZ wodne impresje Justyna Szelągowska

od Autorki

Najpierw była nieśmiała myśl, która szybko zniknęła. Potem pojawiło się ono – Marzenie.

Już nie takie ulotne i nie tak zwiewne. Marzenie o autorskim albumie fotograficznym. Towarzyszyło mi podczas spacerów z aparatem i nie pozwalało o sobie zapomnieć. Aż udało się. Mogłam je spełnić dzięki Wydawnictwu Pejzaż, które mi zaufało, zaproponowało współpracę i dzięki któremu trzymacie Państwo w ręku ten oto pięknie wydany i dopracowany w szczegółach album. Album o Bydgoszczy, o tyle wyjątkowy, że będący opowieścią o tej jej części, która jest związana z wodą.

obiady księdza Rysia... czyli życie jest jak puszka

Dla księdza proboszcza Ryszarda Pruczkowskiego rok 2025 jest wyjątkowy. Kończy 75 lat, obchodzi 50 rocznicę święceń kapłańskich i świętuje 40 lat pobytu w Bydgoszczy. Na urodzinowym torcie pojawiły się stosowne dla tych okazji świeczki, które „Złoty Jubilat” jednym tchem zdmuchnął. W trakcie rozmowy okazało się, że wspomniany tort byłby dużo za mały, gdyby chcieć na nim ustawić kolejne świeczki, symbolizujące dalsze ważne i okrągłe rocznice. Świat księdza Ryszarda jest bowiem pełen ludzi, którzy nie tylko powierzają mu swoje tajemnice, ale także chcą być z nim i dzielić radość, gdy dzieje się w ich życiu coś ważnego.

Wenecka ciuchcia i PAŁUCKA PRZYGODA

Przygodowa opowieść kolejowa dla dzieci o wyjątkowej podróży pociągiem do przeszłości. Rodzeństwo podczas wakacji na Pałukach wsiada do niezwykłego pociągu i wyrusza w wyjątkową podróż w czasie. Dzieci poznają po drodze niesamowite postaci, miejsca oraz wydarzenia, od czasów pradawnych, przez średniowiecze, PRL aż do współczesności. Książka, oprócz niezwykłych miejsc, które zobaczyć można naprawdę, odkrywa przed młodym Czytelnikiem tajniki pracy parowozów funkcjonowania dawnej kolei wąskotorowej. Atutem tekstu do książki jest Michał Jankowski, a piękne ilustracje to zasługa Andrzeja Wróblewskiego. Dodatkowo umieszczone są kody QR, dzięki którym można odtworzyć filmiki i ciekawostki. Całą opowieść uatrakcyjnia również to, że opisane miejsca oraz trasa istnieją naprawdę, a więc w podobną kolejową podróż na trasie Żnin-Wenecja-Gąsawa, można wybrać się niemal każdego dnia.

​Podszepty z cienia Michał Jankowski

Michał Jankowski

historyk, księgarz, autor kilku publikacji, w tym dwóch nagrodzonych oraz książek dla dzieci i poezji. Prowadzi prelekcje edukacyjne poświęcone zrujnowanym zabytkom i ginącemu dziedzictwu. Prezentowane w tomiku wiersze, mimo iż dźwigają niemały ciężar emocji, są zaskakująco łatwe w odbiorze. To zapewne zasługa subtelnych rymów oraz charakterystycznego rytmu, które wyczuć można w każdym utworze.

​Skarbiec przeszłości – królewskie pergaminy w poklasztornym archiwum Wybrane dokumenty z zasobu Archiwum Państwowego w Bydgoszczy

wstęp

Niniejszy katalog archiwalny jest pokłosiem wystawy Skarbiec przeszłości – królewskie pergaminy w poklasztornym Archiwum, która została zorganizowana z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów. Zaprezentowano w nim wybrane dokumenty królewskie, które są przechowywane w bydgoskim archiwum w zespołach archiwalnych o proweniencji klasztornej. Zamieszczono w nim również poszczególne pieczęcie królewskie oraz miscellanea (różne interesujące elementy dokumentów), np. ozdobne inicjały, zapiski kancelaryjne. Prezentowane materiały odnoszą się wyłącznie do okresu staropolskiego.

Źródło i Dziedzictwo. Bazylika Prymasowska Gniezno. Aula koronacyjna

Obchodzone w 2016 r. uroczystości 1050. rocznicy Chrztu Polski były dobrą okazją do zaprezentowania Czytelnikom pierwszego wydania albumu „Źródło i dziedzictwo. Bazylika prymasowska. Gniezno”. Cieszę się, że świętując 1025. rocznicę powstania archidiecezji i metropolii gnieźnieńskiej oraz 1000-lecie koronacji królewskich Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta, możemy ponownie sięgnąć po tę wyjątkową publikację zawierającą zdjęcia odnowionego wnętrza gnieźnieńskiej katedry.

Kanał Bydgoski 250 lat historii Tomasz Izajasz

Woda jest wielkim darem i skarbem. Z niej wyszliśmy i dzięki niej istniejemy – słowa prof. S.E. Zenina wydają się szczególnie oczywiste w kontekście historii Bydgoszczy. To Brda, Wisła i Kanał Bydgoski przez wieki były siłami sprawczymi dla rozwoju miasta.

W 250. rocznicę budowy Kanału Bydgoskiego warto podkreślić wagę drogi wodnej łączącej Wisłę i Odrę. Kanał wraz z Brdą w nierozerwalny sposób tworzyły węzeł wodny wywierając znaczący wpływ na rolę miasta w regionie, ale również na mieszkańców. Znaczenie wody w Bydgoszczy początkowo wyrażało się przede wszystkim w gospodarce miasta, Brda stanowiąca arterię komunikacyjną decydowała o dobrobycie mieszkańców. Z kolei po wielu latach upadku miasta, to właśnie Kanał Bydgoski dał impuls do odrodzenia i wzrostu znaczenia Bydgoszczy. (...)